Afazi nedir?
Afazi; genellikle inme, beyin kanaması, kafa travması veya beyin tümörü nedeniyle dilin beyindeki ağlarının zarar görmesiyle ortaya çıkan kazanılmış bir dil bozukluğudur. Kişinin zekâsı yerindedir; sorun düşüncede değil, düşünceyi dile dökmede ve dili çözümlemededir. Afazi; konuşma, anlama, okuma ve yazmanın herhangi bir bileşimini etkileyebilir.
Etkilenebilen alanlar
- Konuşma: Sözcük bulma güçlüğü (“dilimin ucunda”), yanlış sözcük seçimi, kısa ve çabalı cümleler ya da akıcı ama içeriği boş konuşma
- Anlama: Uzun veya hızlı cümleleri, karmaşık yönergeleri izlemede zorlanma
- Okuma-yazma: Harf/sözcük tanıma ve yazıya geçirme güçlüğü
- Sayılar: Para, saat ve telefon numarası gibi bilgilerle çalışmada zorlanma
Terapi yaklaşımı
Afazi terapisi kanıta dayalı ve kişiye özeldir. Süreç şunları içerebilir:
- Bozukluğa yönelik çalışmalar: Sözcük getirme, cümle yapılandırma, anlama ve okuma-yazma egzersizleri
- İşlevsel iletişim: Kişinin günlük hayatta en çok ihtiyaç duyduğu mesajları iletebilmesi; jest, çizim, yazı ve iletişim defteri/uygulamalarının kullanımı
- Yakın eğitimi: Ailenin iletişim ortağı olarak eğitilmesi
- Yoğunluk planı: Mümkün olduğunda sık seans ve düzenli ev programı
Hedef, kişinin kendi hayatının kararlarına ve ilişkilerine yeniden katılabilmesidir.
Sık sorulan sorular
Afazi geçer mi?
Afazide en hızlı iyileşme ilk aylarda görülür, ancak iyileşme yıllar boyunca sürebilir. Terapinin yoğunluğu, başlama zamanı, afazinin türü ve şiddeti ile kişinin genel sağlığı sonucu etkiler. Geç dönemde başlanan terapiler bile işlevsel iletişimde anlamlı kazanım sağlayabilir.
Yakınım her şeyi anlıyor ama konuşamıyor, bu normal mi?
Evet, bu tabloya “tutuk (Broca) tipi afazi” denir. Anlama büyük ölçüde korunmuşken konuşma çabalı ve kısadır. Terapi, sözcük ve cümle üretimini yeniden yapılandırmaya ve gerekli olduğunda destekleyici iletişim yöntemlerine odaklanır.
Aile olarak nasıl iletişim kurmalıyız?
Yavaş ve net konuşun, tek tek soru sorun, yanıt için zaman tanıyın, jest-mimik ve yazıyı destekleyici olarak kullanın, kişiyi cümlesini bitirmeden tamamlamayın. Terapide aileye özel bir iletişim rehberi birlikte hazırlanır.